Mhanee Vakysampraday Va Shabdvichar (म्हणी, वाक्संप्रदाय व शब्दविचार) By H. A. Bhave

इयत्ता १ ली ते ७ वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि दोन्ही शिष्यवृत्ती परीक्षांसाठी उपयुक्त, म्हणी, वाक्संप्रदाय आणि शब्दविचार एकाच छोट्या पुस्तकात. ह. अ. भावे यांनी संग्रहित केलेले हे पुस्तक मराठी व्याकरण आणि भाषासौंदर्याचा पाया पक्का करते.

म्हणी आणि वाक्संप्रदाय ही भाषेची भूषणे आहेत. अगदी मार्मिकपणे शक्य तितक्या मोजक्या शब्दांत सत्य प्रगट करणारे वचन म्हणजे म्हण. ती सूत्ररूपात असते, म्हणजे थोड्या शब्दांत खूप मोठा अर्थ स्पष्ट करते. म्हण व वाक्प्रचार म्हणजे लोकांना आलेले अनुभव थोडक्या शब्दांत व्यक्त करणे होय. अनेकदा म्हणीमागे एखादी कथाही असते. म्हण हा शब्द संस्कृत 'भण्' (बोलणे) या धातूपासून आला आहे. आभाणक म्हणजे म्हण. लोकांनी वारंवार म्हटलेले वचन किंवा वाक्य असा त्या शब्दाचा अर्थ आहे. सार्वत्रिकता किंवा लोकप्रियता हा गुण म्हणीमध्ये आवश्यक आहे. म्हणी या अलिखित म्हणजे तोंडी परंपरेने पिढ्यान्पिढ्या चालत येतात. त्या लोकांच्या तोंडी कायम राहाव्यात म्हणून त्यात यमक, प्रास प्रायः आढळतात. उदा. अति तेथे माती, फिरे तो चरे. पुष्कळ वेळा म्हणीत अतिशयोक्ती आढळते. आपले आचारविचार, वागणूक, गुण व अवगुण, दोष यांचे प्रतिबिंब म्हणीत दिसून येते. म्हणून वाङ्मयात म्हणींचे महत्त्व फार आहे. न. चिं. केळकर यांनी म्हणीची व्याख्या केली आहे, ती अशी: 'म्हण म्हणजे चिमुकले, चतुरपणाचे व चटकदार वचन.'

मराठी म्हणींचा पहिला संग्रह रेव्हरंड मॅनवॉरिंग या इंग्रज मिशनऱ्याने केला. तो १८९९ मध्ये इंग्लंडमध्ये छापला गेला. त्यानंतर 'आनंद' मासिकाचे संपादक वा. गो. आपटे यांनी १९२० मध्ये मराठी भाषेचे संप्रदाय व म्हणी हे पुस्तक प्रसिद्ध केले. मराठी भाषेतील म्हणींचा सर्वांत मोठा संग्रह 'महाराष्ट्र वाक्संप्रदाय कोश' या नावाने कोशकार दाते-कर्वे यांनी १९४४ ते ४७ या दरम्यान प्रसिद्ध केला. ह्यात मोठ्या आकाराची १४०० पृष्ठे आहेत. म्हणी व वाक्संप्रदाय ह्यांचा इतका मोठा कोश कोणत्याही भारतीय भाषेत नाही. आपटे आणि दाते-कर्वे यांची वरील दोन पुस्तके वरदा प्रकाशनाने प्रसिद्ध केली आहेत.

या पुस्तकात काय आहे? / What's Inside

• पहिली ते सातवीच्या अभ्यासक्रमातील म्हणी व वाक्संप्रदाय, अर्थासह
• दोन्ही शिष्यवृत्ती परीक्षांत विचारल्या जाणाऱ्या म्हणी
• शब्दविचार: विरुद्धार्थी शब्द, शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द, जोडशब्द
• संधी व संधींचे प्रकार

Book Details / पुस्तकाची माहिती

• संग्राहक / Compiler: ह. अ. भावे (H. A. Bhave)
• भाषा / Language: मराठी
• वयोगट / For: इयत्ता १ ली ते ७ वी, शिष्यवृत्ती परीक्षा
• बांधणी / Format: Paperback
• प्रकाशक / Publisher: वरदा प्रकाशन, पुणे

In English: A compact Marathi guide to proverbs (mhani), idioms (vakysampraday) and word study (shabdvichar) for students of Std 1–7 and both scholarship exams, compiled by H. A. Bhave.

See also: Marathi Bhasheche Sampraday Va Mhani — V. G. Apte (2,066 mhani with English equivalents) · Sarth Sanskrut Mhani Ani Vakprachar Kosh — H. A. Bhave

म्हणी, वाक्संप्रदाय व शब्दविचार — वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न / FAQ

Q: हे पुस्तक कोणत्या इयत्तेसाठी आहे? / Which class is it for?

A: इयत्ता १ ली ते ७ वी आणि दोन्ही शिष्यवृत्ती परीक्षांसाठी.

Q: म्हण आणि वाक्संप्रदाय यात फरक काय? / Mhan vs vakysampraday?

A: म्हण हे अनुभवातून आलेले पूर्ण, बोधपर वचन असते. वाक्संप्रदाय (वाक्प्रचार) हा शब्दसमूह असतो, ज्याचा अर्थ शब्दशः न घेता रूढ अर्थाने घेतला जातो.

Q: शब्दविचार विभागात काय आहे? / What is in Shabdvichar?

A: विरुद्धार्थी शब्द, शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द, जोडशब्द आणि संधीचे प्रकार.

Q: हे पुस्तक कुठे मिळेल? / Where to buy?

A: म्हणी, वाक्संप्रदाय व शब्दविचार varadabooks.com वर उपलब्ध आहे. घरपोच डिलिव्हरी मिळते.