Meghdut

On the first day of Ashadh, an exiled Yaksha sits on the hill of Ramagiri and sees a heavy monsoon cloud resting on the peak. His master Kubera has cursed him to a year away from his wife. In his grief he does something only a poet could think of: he asks the cloud to carry a message to her, far north in the Himalayan city of Alaka. That is the story of Kalidas's Meghdut (Meghdoot, Meghaduta), and this book brings it to Marathi readers in a translation by Ramchandra Ganesh Borvankar.

The poem has two halves. In Purvamegha, the Yaksha plans the cloud's route for it: over the Vindhyas and the Narmada, past Vidisha, with a detour to Ujjayini, and up to Kailas. Along the way Kalidas describes rivers, hills, towns and the people who live in them, so the poem reads almost like a travelogue of ancient India. In Uttaramegha, the cloud reaches Alaka, and the Yaksha describes his home, his wife waiting inside it, and the exact words he wants delivered. The whole poem moves in the slow, rolling Mandakranta metre. It also started a new kind of poetry, the sandesh-kavya or messenger poem, which poets across India copied for centuries.

This edition is edited and translated by Ramchandra Ganesh Borvankar. Varada Prakashan also publishes a completely separate Marathi translation of Meghdut by Dr. C. D. Deshmukh, the former RBI Governor and Finance Minister who was also a Sanskrit scholar. They are two different books by two different translators, and reading both shows how differently the same verses can be carried into Marathi. See Dr. Deshmukh's Meghdut (Cloud Messenger).

Marathi readers have a special connection to this poem. Ramagiri, where it opens, is traditionally identified with Ramtek near Nagpur, and Ashadh Pratipada is observed across Maharashtra as Kalidas Din.

• भाषा / Language: मराठी
• मूळ कवी / Original poet: महाकवी कालिदास
• संपादक व अनुवादक / Editor & translator: रामचंद्र गणेश बोरवणकर
• पृष्ठे / Pages: 298
• आवृत्ती / Edition: First, 2012
• प्रकाशक / Publisher: वरदा प्रकाशन, पुणे

आषाढाच्या पहिल्या दिवशी रामगिरीवर बसलेला विरही यक्ष एका मेघाला आपला निरोप अलकानगरीपर्यंत पोहोचवायला सांगतो. महाकवी कालिदासांचे हे 'मेघदूत' रामचंद्र गणेश बोरवणकर यांनी संपादित करून मराठीत अनुवादित केले आहे. डॉ. चिंतामणराव देशमुख यांनी केलेला मेघदूताचा वेगळा अनुवादही वरदा प्रकाशनाने स्वतंत्र पुस्तक म्हणून प्रकाशित केला आहे. पावसाळा सुरू झाला की हमखास आठवणारे हे काव्य संग्रही असावे असेच आहे.

मेघदूत – वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न / FAQ

Q: मेघदूत कोणी लिहिले? / Who wrote Meghdut?

A: मेघदूत हे महाकवी कालिदासांनी संस्कृतमध्ये लिहिलेले खंडकाव्य आहे. त्याचे पूर्वमेघ आणि उत्तरमेघ असे दोन भाग आहेत, आणि ते मंदाक्रांता वृत्तात रचलेले आहे.

Q: मेघदूताची कथा काय आहे? / What is the story of Meghdut?

A: कुबेराच्या शापामुळे वर्षभर पत्नीपासून दूर राहावे लागलेला यक्ष रामगिरीवरून एका मेघाला अलकानगरीत आपल्या पत्नीकडे निरोप घेऊन जायला सांगतो. मेघाच्या प्रवासातून कालिदास प्राचीन भारतातील नद्या, पर्वत आणि नगरे यांचे वर्णन करतात.

Q: या पुस्तकाचे अनुवादक कोण? / Who translated this book?

A: हे पुस्तक रामचंद्र गणेश बोरवणकर यांनी संपादित व अनुवादित केले आहे. डॉ. चिंतामणराव (सी. डी.) देशमुख यांनी केलेला मेघदूताचा अनुवाद हे वरदा प्रकाशनाचे वेगळे, स्वतंत्र पुस्तक आहे.

Q: हे पुस्तक कोणासाठी आहे? / Who is this book for?

A: संस्कृत आणि मराठी साहित्याचे विद्यार्थी, कालिदासांचे चाहते आणि काव्यप्रेमी वाचकांसाठी हे पुस्तक उपयुक्त आहे. दोन्ही अनुवाद वाचल्यास तुलनात्मक अभ्यासही करता येतो.

Q: हे पुस्तक कुठे मिळेल? / Where can I buy this book?

A: रामचंद्र गणेश बोरवणकर अनुवादित मेघदूत varadabooks.com वर उपलब्ध आहे. घरपोच डिलिव्हरी मिळते.