ऋतुसंहार | Rutusanhar — Kalidasa | Marathi Poetry Classic by Dhananjay Mukund Borkar | Varada Prakashan

पुस्तकाविषयी

निसर्गाने जेव्हा सहा रूपे धारण केली, तेव्हा कालिदासांनी त्यांना शब्दांत बंदिस्त केले. ऋतुसंहार हे संस्कृत साहित्यातील एक अजरामर काव्य आहे, ज्यात भारताच्या सहा ऋतूंचे ग्रीष्म (उन्हाळा), वर्षा (पावसाळा), शरद, हेमंत, शिशिर आणि वसंत, अत्यंत सजीव आणि भावोत्कट वर्णन केले आहे. या श्रेष्ठ संस्कृत काव्याचा मराठी काव्यानुवाद धनंजय मुकुंद बोरकर यांनी केला असून, वरदा प्रकाशन ने हे पुस्तक मराठी रसिकांसाठी प्रकाशित केले आहे.

कालिदास हे केवळ कवी नव्हते, ते 'कविकुलगुरू' होते. अभिज्ञानशाकुंतलम्, मेघदूत, रघुवंश आणि कुमारसंभव यांसारख्या अजरामर कृतींचे लेखक असलेल्या कालिदासांचे 'ऋतुसंहार' हे पहिले काव्य मानले जाते. या काव्यात केवळ ऋतूंचे वर्णन नाही, त्यात प्रेमाची भाषा आहे, विरहाची वेदना आहे, मिलनाचा आनंद आहे.

या पुस्तकातील प्रमुख विषय

• ग्रीष्म ऋतू (Summer) — तीव्र उष्णता, विरह आणि आम्रफळांची मधुरता
• वर्षा ऋतू (Monsoon) — पावसाची सरसर, प्रेमाची ओढ, मेघांची मालिका
• शरद ऋतू (Autumn) — निवळत्या आकाशाचे सौंदर्य, चंद्रप्रकाशाची निर्मळता
• हेमंत ऋतू (Early Winter) — थंडीचा आगमन, प्रेमिकांचे मिलन
• शिशिर ऋतू (Winter) — धुक्याची चादर, शांत निसर्ग
• वसंत ऋतू (Spring) — फुलांचा बहर, प्रेमाचे पुनर्जन्म, ऋतुराजाचे आगमन

हे पुस्तक का वाचावे?

• संस्कृत महाकाव्याचे सहज-सुंदर मराठी रूपांतर
• केवळ निसर्गवर्णन नाही, मानवी भावनांची खोल अभिव्यक्ती
• मराठी काव्यरसिकांसाठी एक वेगळाच काव्यानंद
• संस्कृत साहित्याची ओळख मराठी वाचकांना सहजपणे होते
• शालेय आणि महाविद्यालयीन अभ्यासक्रमासाठी उपयुक्त
• UPSC / MPSC स्पर्धा परीक्षांमध्ये कालिदास हा वारंवार विचारला जाणारा विषय आहे

लेखकाविषयी

कालिदास (Kalidasa) — ४थ्या-५व्या शतकातील संस्कृत महाकवी, 'भारताचे शेक्सपिअर' म्हणून ओळखले जातात. गुप्त साम्राज्याच्या काळातील या कवींनी अभिज्ञानशाकुंतलम्, मेघदूत, रघुवंश, कुमारसंभव यांसारख्या अमर कृती लिहिल्या. ऋतुसंहार हे त्यांचे पहिले काव्य मानले जाते.

धनंजय मुकुंद बोरकर — मराठी साहित्यातील प्रसिद्ध लेखक व अनुवादक. त्यांनी कालिदासांच्या 'ऋतुसंहार' या संस्कृत काव्याचा मराठीत काव्यानुवाद केला असून, 'जयदेवाचे गीतगोविंद' आणि 'स्तोत्र मंजूषा' यांसारख्या अन्य संस्कृत रचनांचाही मराठीत अनुवाद केला आहे. हा मराठी अनुवाद वरदा प्रकाशनाने २०१२ मध्ये प्रकाशित केला.

कोणासाठी उपयुक्त?

• मराठी कविता आणि साहित्यप्रेमी वाचक
• संस्कृत साहित्याची आवड असणारे पण संस्कृत न येणारे वाचक
• BA, MA मराठी / संस्कृत विद्यार्थी
• UPSC / MPSC स्पर्धा परीक्षा अभ्यासक
• काव्यप्रेमी व्यक्तींसाठी आदर्श भेटवस्तू

पुस्तकाची वैशिष्ट्ये

• ✓ मूळ संस्कृत काव्याशी विश्वासू राहून केलेला सुंदर मराठी काव्यानुवाद
• ✓ सहा ऋतूंचे सहा स्वतंत्र सर्ग, एकूण १४४ श्लोक
• ✓ धनंजय मुकुंद बोरकर यांची प्रसन्न मराठी काव्यशैली
• ✓ वरदा प्रकाशनाची दर्जेदार निर्मिती
• ✓ किंमत: केवळ ₹२५०/-  एका अनमोल काव्याचा आनंद
• ✓ काव्यप्रेमी व्यक्तींसाठी आदर्श भेटवस्तू
• ✓ घरपोच डिलिव्हरी — varadabooks.com

ऋतुसंहार — वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

Q: ऋतुसंहार पुस्तक कशाबद्दल आहे?
ऋतुसंहार हे महाकवी कालिदासांनी लिहिलेले संस्कृत काव्य आहे, ज्यात भारताच्या सहा ऋतूंचे  ग्रीष्म, वर्षा, शरद, हेमंत, शिशिर आणि वसंत अत्यंत सजीव वर्णन आहे. वरदा प्रकाशनाच्या या मराठी आवृत्तीत धनंजय मुकुंद बोरकर यांनी हे काव्य सुंदर मराठीत अनुवादित केले आहे.

Q: ऋतुसंहार कोणी लिहिले?
'कविकुलगुरू' कालिदास यांनी. ते भारतातील सर्वश्रेष्ठ संस्कृत कवी व नाटककार मानले जातात. ऋतुसंहार हे त्यांचे पहिले काव्य मानले जाते.

Q: हे पुस्तक UPSC / MPSC परीक्षेसाठी उपयुक्त आहे का?
हो. कालिदास आणि त्यांच्या कृती हा UPSC (इतिहास-संस्कृती) आणि MPSC (मराठी साहित्य) मध्ये वारंवार विचारला जाणारा विषय आहे. ऋतुसंहार, मेघदूत, अभिज्ञानशाकुंतलम् यांची माहिती या पुस्तकातून मिळते.

Q: ऋतुसंहार पुस्तक कुठे मिळेल?
हे पुस्तक varadabooks.com वर ऑनलाइन उपलब्ध आहे. किंमत ₹२५०/- असून संपूर्ण भारतात घरपोच डिलिव्हरी मिळते.

Q: Ritusamhara म्हणजे काय?
'ऋतुसंहार' म्हणजे 'ऋतूंचा समूह' किंवा 'ऋतूंचा पुष्पहार'. इंग्रजीत याला 'Garland of Seasons' किंवा 'Pageant of the Seasons' म्हणतात. यात एकूण सहा सर्ग आणि १४४ श्लोक आहेत.